Posts Tagged ‘optimalisatie’

“De paashaas bestaat niet. Evenmin komen de klokken uit Rome, laat staan gevuld met chocolade-eieren.”

Dit waren de wijze en evenzeer ontnuchterende woorden van mijn zoon, zeven EN een HALF jaar (het halfje is van groot ego-belang) toen ik me bij hem informeerde naar zijn verwachtingen voor de paasvakantie. Vorig jaar had hij mijn moeder uit haar romantische rol van paashaas gehaald toen hij op Paasochtend, met de aandacht van een voetbalcommentator, haar door het raam van zijn kamer had gade geslaan. Niet de paashaas, maar mijn moeder was dus zo vermetel om die eieren te verstoppen op de meest onmogelijke plekken zodat je half mei nog een gesmolten ei vond in een bloembak. Wat is er mis met het leggen van die eieren op de ontbijttafel, naast het brood en de boter, waar ze uiteindelijk thuis horen? Zou het leven te onopgemerkt voorbij gaan?

Maar goed, de eieren zouden in de tuin liggen en ergens was het maar goed ook. Want ook al was dit vanuit het standpunt van procesoptimalisatie niet aanvaardbaar, een paasontbijt had toch iets meer als er mocht gezocht en bij voorkeur ook gevonden worden.

En dat zette mij natuurlijk weerom aan het denken. In onze bedrijven lopen er geen Paashazen rond en ook geen moeders die pretenderen er eentje te zijn om ons leven spannend te maken. Neen, we hebben ze zorgvuldig weggeoptimaliseerd. Gevolg is dat veel werk verworden is tot een voorspelbaar proces, een saai ontbijt zeg maar, dat u en ik wel eens vaker ervaren op een doordeweekse ochtend. We krijgen de cijfers van de marktanalyse die ons vertellen hoe gelukkig onze klanten zijn. We zijn voorzien van zorgvuldig uitgewerkte excelsheets die ons voorspellen welke winst we mogen verwachten van het volgende nieuwe product (waarbij we uiteraard post hoc vaststellen dat die cijfers fout waren). We worden gedrild om niet meer te geloven, maar om te weten. Meten en weten, dat is het enige dat telt.

Dit is helaas onvoldoende. Bedrijven horen mensen te inspireren. Willen we niet dat onze medewerkers betrokken zijn bij hun werk zoals ze zouden zijn bij het zoeken naar paaseieren? Zodat ze bijvoorbeeld spontaan innovatief werken. Dat bereik je niet met meetlatten, excelsheets en cijfers. Er is iets anders nodig om mensen te begeesteren.

Voor Pasen heeft mijn zoon alvast een oplossing voor het probleem gevonden. Mijn moeder is het instrument van de paashaas. Hij, de haas, brengt de eieren de avond voor Pasen, en om te voorkomen dat de eieren ’s nachts zouden nat-regenen, draagt hij mijn moeder op om deze, in zijn naam, ’s ochtends op de door hem aangeduide plaatsen te deponeren. Met deze verklaring verzoent mijn zoon zijn geloof met de dagelijkse realiteit. Hiermee voorkomt hij dat het paasontbijt een “ontbijt” wordt.

Om te besluiten met de woorden van Toon Hermans: “Het is goed iets te weten wat je weten kunt, maar het is zoveel mooier iets te geloven wat je niet kunt weten.”

Vis en Vogel zaten samen op een bank en in de penarie. Hun leven was sedert vorige maand volledig ondersteboven gehaald. En nu zaten ze daar. Noch Vis, noch Vogel waren in staat te doen wat van hen verlangd werd. Respectievelijk te zwemmen en te vliegen, hun deel van de natuur in evenwicht te houden en de mens van een mooi stuk natuurdecor te voorzien. Maar het evenwicht was verstoord, de zee was leeg en geen noot muziek in de lucht.

Twee maand geleden had de eigenaar van zon, zee en lucht een onderzoek laten verrichten naar het gebruik van de natuurbronnen. Hieruit was gebleken dat deze te verkwistend werden aangewend. Geen enkele vis had zoveel water nodig als de zee aanbood. En er was evenmin een vogel die alle beschikbare lucht doorkliefde. Aldus geschiedde het dat men Vogel zoveel lucht aanmat als zijn spanwijdte nodig had, plus 10%. Ook Vis moest het stellen met een cilinder vol water, overéénkomstig zijn romp en vinnen. Afspraken werden gemaakt omtrent de zwem- en vliegafstand. Vis en Vogel bevonden zich in een geoptimaliseerde omgeving.

En nu, net nu de lente kwam, en alles opnieuw moest gaan leven, er vernieuwing en creativiteit in de lucht zou moeten hangen, bleek niets nog te werken. Vis en Vogel zwommen en vlogen niet meer. En Boom kreeg ook geen nieuwe bladeren, nu hij in zijn net afgemeten pot grond stond. Op optimale wijze had men de creativiteit gedood.

Ik hoop dat u in 2007 gerust gelaten wordt. Dat is mijn wens voor u in het nieuwe jaar. Dat men eindelijk inziet dat het centraal aansturen van onze arbeid niet werkt. De top-down benadering om een bedrijf te leiden is fout. Centraal gezag brengt ons nergens.

Bent u tevreden van de ondersteuning van uw bedrijfsprocessen door uw aangekochte of zelfgemaakte computersystemen? Mocht u ja antwoorden, dan verfijn ik mijn vraag: Kan u zeggen of u even tevreden bent van de ondersteuning van uw computer in uw werk als van de balpen die u gebruikt om occasioneel nog eens ambachtelijk te schrijven? Neen. Onze balpennen liggen nog steeds een blad voor op een tekstverwerker. Als ik mijn vraag echter herhaal voor Google, Wikipedia of Internet in het algemeen, dan zal menig gebruiker aarzelen om te zeggen dat deze systemen minder waardevol zijn dan een gemiddelde bic.

Google scoort heel goed. Uw bedrijfssoftware scoort redelijk tot slecht. Waarom is dit? Omdat we in bedrijven nog steeds denken dat de “Top” meer weet dan de “Bottom”. De programmeur programmeert wat de haan boven hem zegt. En die doet dan weer wat de haan boven hem heeft beslist. En wat de haan daarboven deed, weet niemand. De haan zelf ook niet.
Google werkt anders, Wikipedia werkt anders, het internet werkt anders. Er is geen Top. Google vertelt u dat “proggrameur” “programmeur” moet zijn, zonder dat er iemand de spellingsregels heeft gecodeerd. En zonder dat iemand gevraagd heeft om een spellchecker te bouwen. Aan de hand van het aantal links dat het ene dan wel het andere woord genereert, stelt Google u voor om “proggrameur” misschien te vervangen door “programmeur”.
Google doet wat de natuur doet. We zijn er onderhand achter dat de natuur niet bedacht werd door een superarchitect die elk levend organisme eerst heeft uitgetekend, daarna hun interactie heeft gedefinieerd om ze daarna uit klei en ribben te boetseren. Darwin heeft ons nu bijna 200 jaar geleden geleerd dat onze wonderlijke, complexe en toch harmonieuze natuur een gevolg van toeval, selectie en tijd, veel tijd is. Resultaat: u bent in staat om op dit eigenste ogenblik zwarte lijntjes te zien op wit papier, ze te ontcijferen en in uw hoofd de boodschap te horen die ik hier achter mijn bureau heb geschreven tijdens de kerstvakantie. Geef toe, niet slecht voor een zelfontstaan computerprogramma waar niemand naar gevraagd had. Decentrale systemen, die zelforganiserend zijn en mekaar via selectie beïnvloeden.

Mijn vraag voor 2007 is dan ook of het mogelijk is om Management à la Google in te voeren? Durven we onze bedrijfsstrategie te laten afhangen van toeval, natuurlijke selectie (die onze klanten, leveranciers en medewerkers maken), en tijd? Of vinden we dat we toch moeten ingrijpen omdat toeval niet bestaat in een professioneel bedrijf, onze klanten niet weten wat ze willen, onze leveranciers ons niet begrijpen, onze medewerkers niet voldoende intelligent zijn om het allemaal te snappen en vooral omdat tijd geen optie is.

Ik hoop dus dat men u gerust laat zodat u zelf kunt selecteren wat u doet en met wie u het doet. Wat niet nodig was, zal dan wel uitsterven. Misschien is dit zelfs de ultieme kostoptimalisatie…

Aanbevolen lectuur voor 2007:
The Origin of Species, Charles Darwin
The Individualised Corporation, Sumantra Ghoshal & Christopher Bartlett
Maverick, Ricardo Semler