Daar zat hij dan, al zo’n kleine tien minuten. Een bevreemdend gevoel, alleen in zo’n grote ruimte. Het was het moment van de week waarvan hij kenbaar genoot. Overdag was zijn onderneming één en al bedrijvigheid. Tientallen mensen liepen aan en af. Telefoons rinkelden, deuren gingen open en dicht. De kantine was niet alleen de plek waar werd gegeten, ze deed ook dienst als grote vergaderzaal of zaal voor speeches en trainingen. Nu was ze leeg. Waarom hij zo genoot, dat kon hij niet verklaren. Hij zag de medewerkers aanschuiven bij de soep, die zijn bedrijf elke dag vers maakte en gratis aan het personeel aanbood. Hij zag ze hun boterhammendoos open maken. De mensen gingen meestal in dezelfde groepjes aan dezelfde tafel en zelfs in dezelfde volgorde zitten. Overdag wist hij alles. Hoeveel de soep hem kostte, hoeveel personeel er in de keuken aan het werk was. En hoeveel er ’s middags zaten te eten. Hij betaalde elke maand al die salarissen. Over alles had hij cijfers. Maar nu kon hij niet verklaren wat hij voelde. Het plezier om daar te zitten. Was het mijmeren misschien, maar daarvoor waren zijn gedachten niet voldoende afwezig. Hij keek naar de bestekbak en hoorde het bestek rammelen. Hij zag de flessenopener bengelen nadat het flesje was opengemaakt.

Morgen ging hij met vakantie. Twee weken. Niet meer, maar ook niet minder. Geen contact met het bedrijf. Het had hem moeite gekost, maar na tien jaar was hij er eindelijk in geslaagd elk contact met het bedrijf achterwege te laten tijdens zijn twee weken durende vakantie. En dat was het bedrijf ook gewoon geworden, na tien jaar.

Het was een gezellige kantine. Niet zo één met van die koude tafels met verchroomde poten en een blinkende witgele tegelvloer. OSB-houten muren, gezet door de mannen van het magazijn, en zelfgemaakte tafels in gevernist MDF-hout. Aan de wanden foto’s van allerhande hoogtepunten van het bedrijf.

Zo zat hij daar. Genietend, als van zoveel mooie dingen in je leven die je niet kunt verklaren. Hij was klaar voor de vakantie.

Na de kerstvakantie was de herinnering aan de PP-conference (pizza/pita-conference) zoals ze ze waren gaan noemen, zo sterk dat men besloten had om het jaar in te zetten met een PP-nieuwjaarsdrink. De initiatiefnemers hadden de sleutel immers nog niet terug gebracht. En, hoewel het jaar nog niet ver gevorderd was, waren er nu toch al drie PP-events geweest. Telkens op de eerste verdieping, met pizza, pita, kennis, en vooral veel gelach en plezier.

Daar zat hij dan, te wachten op de PP-late-night-show, zoals het aankomende event heette. De sfeer was er helemaal anders dan hier, boven aan zijn flexdesk. Het was daar dat de inspiratie kwam. Het was daar dat de echte kruisbestuiving ontstond tussen collega’s en zelfs concullega’s. Daar keek men niet op een half uurtje.

Maar als hij heel eerlijk met zichzelf was, dan telde hij niet alleen de uren af voor de pizza en de pita, maar ook voor Pauline, die java-programmeur van dat andere bedrijf. Sedert die eerste conferentie met kerstmis kon hij haar niet uit zijn gedachten zetten. En hij wist dat zij ook aan hem dacht. Anders had ze niet naar hem gelachen vorige week. En ze had hem bij zijn naam genoemd, toen ze samen de trap naar boven namen. Het kon niet anders. Voor hem was het nu de PPP-late-night-show. Hij had alvast zijn beste hemd aangetrokken. Elk detail was nu belangrijk. Hij stond recht, hing zijn badge rond zijn nek, en wandelde naar de overkant.

Met een scheut van pijn liet hij de lucifer vallen. Het vuur was blijkbaar toch nog niet uit. De lucifer viel in het open doosje. Het open doosje greep de lucifer. En plots ontvlamden ze allemaal. Eerst eentje aarzelend, maar daarna schoten ze allemaal in brand. Ze brandden door hem. Ze brandden voor hem. En hij lag daar tussen. Gloeiend in de gloed van de rest. Hij zag zijn aanstekelijkheid en hier putte hij nieuwe moed uit.

Dit moest hij doen. Gelijkgestemden vinden. Hen aansteken en op zijn beurt opnieuw aangestoken worden. Heel anders dan helemaal alleen te blijven en uit te doven totdat er niets van over blijft.

De vlammetjes weerspiegelden in zijn ogen. En in zijn ogen zag je het vuur. Zijn vuur. Het was nog niet uit. Het heilige vuur. Dat daarbinnen zat. Hij voelde het. Een waakvlam, klaar voor ontbranding. Klaar om opnieuw alles te geven. Wat is er wonderlijker dan te kijken naar een vlam? Al die energie, vertrekkend uit één punt. Ontsnappend aan dat punt. Dat is vuur. Je weet waar het begint, maar haar ambitie is grenzeloos. En zo ook zijn droom.

In schreeuwerig oranje en drie meter hoog stond het daar en niemand die het zag. Het bord stond langs de rand van de weg en het was de bedoeling dat je het zag. Zo’n stevige tweehonderd meter voor de wegversmalling. “Ritsen, vanaf hier”, stond er op. Je zag dat het een oud bord was. De gaten erin waren sporen van de vele boodschappen die het bord vroeger had verteld.

Hij zag het echter wel want hij was er speciaal voor naar hier gekomen. Met een oude versleten vouwstoel. Zo’n ding in witgelakte ijzeren buizen met vier veertjes achteraan en twee stukken zeildoek. Groen, rood, geel gestreept op een witte achtergrond. Het wit was weliswaar niet wit meer en de lak van de buizen was op vele plaatsen roest geworden. Hij zat daar aan de rand van de weg. Als een strandtoerist in Benidorm, kijkend naar de zich steeds opnieuw opvullende file voor het bord.

Zo’n bord wordt telkens weer opnieuw gemaakt in functie van de werfomstandigheden. De ene keer moet er geritst worden van drie naar één rijvak, de andere keer van twee naar één. Dit betekent dat er dus iemand is die zorgvuldig die letters plakt, pijlen op het bord herschikt en er zo nodig ritsende autootjes bij plaatst. Ergens afgelegen in een werfatelier of op de laadbak van een bestelwagen. Doet hij het niet, dan verandert de wereld in een hel. Dan gaan de auto’s op het rechter rijvak bumperen om te verhinderen dat er ook maar iemand van de ‘linksen’ tussen de ‘rechtsen’ kan, daarbij strak voor zich uitkijkend alsof er niemand naast hen staat. Auto’s gaan agressief grommen, automobilisten gaan door het lint. Een enkele vrachtwagenchauffeur besluit zelf het verkeer te regelen door met zijn slagschip twee rijvakken te versperren zodat die onbekwame automobilisten niet meer op dat linker vak verder kunnen rijden.

Hij speelt met enkele letters en schroeft wat pijlen en autootjes op een bord en de wereld verandert in een vredevolle plek, waar men plots met begrip en aandacht elkaar om beurt tussen laat. Wie van ons kan zeggen dat zijn of haar werk op zo’n directe wijze zo’n grote impact heeft op de wereldvrede?

Hij wist het ook niet toen hij daar voor de honderdste keer foeterend die pijlen zat los te maken en aan te passen. Vuil werk, want pijl en bord zit doorgaans onder de roetdeeltjes van de uitlaatgassen. Idioot, hersenloos werkje, op het feit dat je toch een beetje moest kunnen spellen na. Tot zijn chef hem had aanbevolen om deze namiddag eens even vrij te nemen en met die oude strandstoel op de middenberm te gaan zitten, kijkend naar zijn bord. Het zou hem opbeuren.

Hij lachte en zwaaide. Niemand had immers eerder iemand in een strandstoel op de middenberm van de autosnelweg zien zitten. Het was een gek zicht en alle ritsende chauffeurs lachten en zwaaiden. Sommigen sloegen zelfs een praatje, als het even stropte voor het bord. Hij wenste hen goeie reis.
Maar niemand die zag hoe hij en zijn bord hun portie dagelijks geluk had gemaakt.

Met al de kracht die een grassprietje heeft – en dat is heel wat als je weet dat gras tussen tegels door kruipt, zich op dakgoten nestelt totdat de goot het begeeft – rekte het zich uit richting zon. Ambitieus om een schitterend grasgroen gazon te realiseren in een al even schitterende zomer. Zich niet afvragend wat zijn aandeel in dit geheel eigenlijk was. Het sprietje was gewoon een sprietje. Het stond daar heel alleen, samen met zijn miljoenen collega’s samen gazon te zijn. Het voelde zich niet uniek, want het sprietje vroeg dit zich zelfs gewoon niet af. Het was gewoon wie het was, niets meer maar ook niets minder. Het onderging zelfs met plezier zijn wekelijkse kappersbeurt met de glimlach. Alles voor een mooi gazon.

Wat als er één van die grassprietjes het in zijn hoofd zou halen om rozenstengel te worden? Of persé wou opklimmen tot klimop? Stress en vooral ontgoocheling zou zijn deel zijn. Neen, hij is wie hij is, en hij wil daar eigenlijk weinig of geen verandering in aanbrengen. En hij is helemaal niet uniek. En toch slaagt hij erin om een schitterend resultaat neer te zetten. In alle eenvoud, in alle natuurlijkheid. Gras verwacht geen applaus als het groen is. Hij vindt dit doodnormaal. Hooguit voelt hij zich wat opgewonden als hij weer eens mag kriebelen.

Zo eenmaal per week komen ze. Een groep grote steltlopers. Dan komen ze op hun blote voeten door het gras lopen. Telkens op zondagochtend, net als het sprietje zich aan het wassen is. Dan staan ze daar te trappelen op dat natte gras. En dan weet hij dat hij moet kriebelen. Dat wordt van hem verwacht. Want dan hoort hij een gelukzalige zuchten van de tweevoeters. Ontstressen, noemen die dat. Het is iets dat hij niet begrijpt. En dus kriebelt hij maar gewoon.
Maar niemand die hem bedankt, als ze na een half uur trappelen het terras oplopen om een ontbijt te bestellen. Niemand die beseft dat, als hij er niet was geweest, ze hadden staan stampen in een zandbak. Dat  komt wellicht omdat hun hoofd te ver van hun voeten staat.

En het was daar, de derde keer onder dat bureau, zijn handen in het stof, dat hij niet alleen het veertje maar ook de moed terug vond om weer aan de slag te gaan. Zijn frustratie was plotsklaps verdwenen. Zijn fierheid kwam terug, samen met zijn beroepsernst. Zelfs zijn motivatie kwam al om de hoek kijken.

Drie maanden geleden was de eerste werkdag van zijn fabriek, onder bewind van de nieuwe eigenaars, een feit. Zijn bedrijf smolt samen met een voormalige concurrent, meerdere malen groter dan zij. Met deze fusie waren ook een pak interne procedures veranderd. Zo was de aankoop van de smeermiddelen gecentraliseerd om de prijs te drukken. Dergelijke centralisatie betekende echter een langere aanvraagprocedure om nieuwe emmers smeerolie en vetten te bestellen. Meer bazen, meer handtekeningen, meer tijd. Na één maand was dit al voelbaar in zijn fabriek, ver weg van het hoofdkantoor. Vier technische storingen tengevolge te weinig smeervet. Vakman als hij was had hij, na meerdere pogingen om zijn aanvraag te versnellen en vast te stellen dat je het gevecht tegen de administratie niet kon winnen, besloten om gewoon wat meer te bestellen dan nodig was. Zo had hij een klein extra voorraadje in eigen beheer voor noodgevallen.  Zin voor initiatief gecombineerd met de liefde voor zijn vak. Hij werd wellicht de werknemer van de maand.

Gisteren kreeg hij echter een boze telefoon. Hij werd verwacht bij de lokale fabrieksdirecteur. Hoe het kon dat de onderhoudskosten plots 25% waren gestegen? Waarom hij nu al drie maanden zoveel meer materiaal bestelde dan vroeger? Hij hoorde zelfs een kleine zweem van wantrouwen. Dacht die directeur misschien dat hij in zijn garage thuis een klein productielijntje had staan? Het was wellicht zijn verbeelding. Hij probeerde uit te leggen dat de bestelprocedure een kwart langer duurde dan vroeger en dat hij dus meer smeermiddelen op voorraad nam om problemen te vermijden. Hij wees op de pannes van de eerste maand. Met iets tussen onverschilligheid en een blijk van begrip knikte de directeur, om daarna afgemeten op te merken dat het niet zijn taak was om zomaar de regels vrij te interpreteren. Hij had zijn probleem moeten melden. Dat hij dit geprobeerd had, werd niet gehoord. De directeur luisterde niet. Enigszins neerbuigend zei hij dat hij natuurlijk niet kon beseffen dat hij hierdoor de verhoopte kostenbesparing gewoon onderuit had gehaald. Schrappen dus die grote hoeveelheden op de bestelbon. Kleine voorraden, Just In Time. Lean en Mean. Zo hoorde het. Het Mean klonk harder door dan het Lean.

Het was na zijn bezoek aan de directeur dat zijn balpen het moest ontgelden. Totdat het veertje hem de weg toonde. Hij kon nog tien keer de veer oprapen, de veerkracht zou niet veranderen. Waarom zou hij zich dan wel laten gaan?
Glimlachend nam hij 2 bestelbonnen. De eerste vulde hij in met de juiste minimale hoeveelheid. De tweede vulde hij al in om overmorgen te versturen, met dezelfde minimale hoeveelheid. Hij deed wat werd gevraagd. Minder smeervet op de bestelbon. Maar nu wel meer bestellingen. Zijn machines moesten immers blijven draaien.

Ik schrok ook omwille van de eerlijke onschuld van zijn antwoord. Hij was inderdaad aan het wachten op mij. Niets meer, niets minder. Geen verwijt, geen verontwaardiging, zelfs geen teleurstelling, nog niet. Het raakte me, hard en diep. Hoe vaak hoor je een volwassene zeggen dat hij wacht, zonder verontwaardiging?

We hadden om 21u afgesproken aan de rand van zijn bed. Het was immers vakantie. Dan mocht het iets later zijn. Sedert december lezen we, aan een ritme van ongeveer vier dagen per week, samen een boek. Twee hoofdstukken per avond, zo’n 15 à 20 bladzijden. 20 minuten. Ik lees voor, hij leest mee. Het is een ritueel dat zijn eigen plek heeft gekregen. In het half donker met enkel een nachtlampje op de tafel en een leeslampje naast het bed, lezen we de jeugdboekenreeks Torak en Wolf. Het verhaal, mijn stem, de nacht. De wereld van Torak komt dan tot leven. We zitten al aan het tweede boek.

Het was 21u15. Ik was te laat. Maar er was geen verwijt. Ik was te laat omdat ik deed wat volwassenen vaker doen. Voortdoen met wat ze bezig waren. Werken of nog snel het nieuws lezen, of zoals in mijn geval, mijn houtbewerkingsatelier opruimen. Ik zit er vaak de laatste tijd. En ik zit er graag. Zo graag, dat ik mijn zoon liet wachten. Ik had de keuze. Zoals we vaak de keuze hebben. Maar ik liet hem wachten. Ik had vroeger kunnen stoppen en onze afspraak respecteren. Het is een tip die ik, als adviseur in samenwerking, wel vaker geef. “Met simpele dingen toon je het meeste respect en bouw je de beste samenwerking. Door bijvoorbeeld op tijd te komen.” Ook mijn zoon lees ik wel eens de les. En hij laat het zich doorgaans welgevallen. Ik ben de leraar. Ik weet hoe het moet en dat denkt  hij ook.

Maar nu las hij me de les. Ongewild en onwetend. Door te doen wat ik zo vaak vraag. Hij was op tijd. Had hij maar gezegd “was je weer aan het werken?” Of zelfs “je bent weer te laat, papa!” Maar nee, hij suggereerde niets, niet met woorden, niet met zijn stem, niet met zijn houding. Hij vertrouwde erop dat ik er ging zijn. Ook al had hij de ervaring dat ik soms wel verzonken ben in mijn eigen wereld. Hij wachtte.

De leraar en de leerling. Ik ervoer plots wat het betekende: “de leraar en de leerling bewandelen naast elkaar het pad.” Hij grijpt ’s ochtends, als we naar school stappen, nog vaak naar mijn hand. Ik dacht al die tijd dat ik hem leidde, maar misschien en wellicht is het ook omgekeerd. De kracht van eerlijke onschuld. Of mildheid. Ik hoop dat hij het niet afleert.

Af en toe vragend, nam het kind een stukje kaas, een brikje chocolademelk, dat het telkens glunderend in haar karretje deponeerde. Ze kreeg telkens het goedkeurend knikje, dat ze zocht, van haar mama.

Haar favoriete yoghurtpotjes stonden mooi op een toren gestapeld, in promotie. Mooi maar niet kindvriendelijk, want het meisje graaide naar een set potjes die binnen haar bereik lagen, maar die tevens de basis vormden van de toren. De toren stortte in. Een oorverdovend lawaai, de yoghurt spatte in het rond.

Het meisje schrok maar vergat te huilen. De moeder schrok ook, keek om, zag de ravage. Tussen de potjes stond haar dochter, met stukjes in yoghurt geweekte passievrucht in het haar. “Oei, wat is hier gebeurd?” vroeg de moeder. Ze werd niet boos.  Ze kende haar dochter. Dit was een ongeluk, onbedoeld, onvoorzien. Het meisje was te onthutst om te antwoorden.

Een voorbijgangster kwam voorbij en keek afkeurend. “Nog zo één die kinderen niet kan opvoeden”, hoorde de banaan ze denken. “Ze moeten hun handen leren thuis houden hé, mevrouw”, snerpte de voorbijgangster. De moeder keek op en wist niet goed wat te zeggen. Haar dochter had een ongeluk gehad en niets fout gedaan. Maar de vrouw van antwoord dienen, vond ze niet de juiste reactie. Niets zeggen ook niet, want zwijgen was toestemmen en dat was ook fout. En toen kwamen de tranen. Het meisje huilde. Niet alleen had de moeder een jurk schoon te maken. Haar moeder kreeg nu nog een opmerking door haar toedoen. “Goeie zet”, dacht de banaan cynisch, “je hebt het kind aan het huilen gekregen.”

De winkelbediende kwam ter plaatse en hoorde nog net de opmerking. “Heb je je geen pijn gedaan?” vroeg ze. Haar aandacht ging eerst naar het kind. “Ik had al gedacht dat ik die toren hier niet had moeten zetten”, zei ze tegen de moeder.“Maar kijk, nu weten we het zeker.”
“Kom maar mee”, zei ze tegen het kind, “we gaan die yoghurt eens uit je haar halen, niet?” Ze stopte het kind een koekje toe. De tranenvloed stopte.

De rest van de namiddag lag de banaan zich af te vragen hoe het kwam dat de winkelbediende de situatie juist had ingeschat en de voorbijgangster niet? Het zal ook aan de kromming liggen, dacht de banaan. De winkelbediende stond wat voorover gebogen en kon wellicht de gedachten opvangen van het kind. De voorbijgangster had stokstijf en misprijzend uit de hoogte toegekeken. Evident dat ze niet begreep wat er aan de hand was.

Met de komkommers is het ook altijd zo. Die liggen daar ook altijd asociaal te wezen in het rek. Geef mij maar de gezelligheid van een tros bananen, dacht de banaan en hij nestelde zich tegen zijn soortgenoot.

Het boek blijkt voor mij te zijn. Ik bedank voor het boek, leg het opzij, ons gesprek vangt aan. We kenden elkaar enkel via de tegenwoordige vele virtuele netwerken op het internet. We praten heel even over de gebruikelijke koeien en kalveren, over onze ervaringen in het netwerk en dan over ons werk en discreet over onze klanten. We merken dat we veel gemeenschappelijk, maar ook veel verschillend hebben.

In een uurtje tijd leer ik een hele nieuwe wereld kennen van methodes, modellen, schrijvers en adviseurs die, op hun wijze, vergelijkbare klanten met vergelijkbare problemen helpen. Ons gesprek had geen doel, behalve zomaar kennismaken in de zon. Er moest niets. En er kwam veel. Nieuwe inzichten, nieuwe ideeën, nieuwe pistes om over na te denken.

Onze ontmoeting was een les in ont-moeten. Inzicht krijgen in elkaars visie en beseffen dat wat we dachten dat moest, misschien helemaal niet moet. Ik dacht aan Naema Tahir, de schrijfster, die in een interview met MO-magazine over “ontmoetingen” zegt: “ze doen je beseffen dat het mogelijk is om op een andere manier te leven dan de jouwe, dat je niet uitverkoren bent.”
En ze heeft gelijk, denk ik dan.

Ik herinner me het TV-programma “Op gelijke voet”, waarbij een directeur of manager zich gedurende een week tussen zijn mensen gaat begeven en mee de afwas doet, mee de post bedeelt, mee de fabriekshal schoonmaakt. Dergelijke ontmoetingen brachten inzicht, waarna veel “moetens” niet meer moesten omdat ze voorbijgestreefd of ronduit fout waren. Dergelijke ontmoetingen waren zo krachtig dat ze binnen de week investeringen veroorzaakten in een nieuwe machine of in een aangepaste werkplek. Krachtiger dan welke sterkte/zwakte-analyse of investeringsplan ooit zou kunnen zijn.  De ontmoetingen hadden iets ont-moetend.

Ik dacht aan de “Speaker’s Corner” die een klant organiseerde in zijn kantine voor zijn medewerkers. De “Speaker’s Corner” was een plek en moment tijdens de lunchpauze waar alle medewerkers een presentatie mochten komen geven over om het even welk onderwerp. Bedrijfsgebonden, persoonlijk, het maakte niet uit. Als het maar goed was voorbereid en maximaal twintig minuten duurde. Bedoeling was mensen meer te laten luisteren naar mekaar. Zonder meer. Het was een ont-moetingssessie. En iedereen stak er van op. Veel projecten kregen extra tips en hulp, vaak uit onverwachte hoek.

Ont-moetingen. We zouden het meer moeten doen. En het klinkt zoveel beter dan “netwerken”. Terwijl bij netwerken de klemtoon op het woordje werken ligt, zo voel je bij ont-moetingen eerder dat niets hoeft en alles kan.

Hoe deed hij het toch? Zestig jaar volhouden om te oefenen. En dan nog op één instrument, amper een hand groot. Zijn houding was er één van permanente bescheidenheid. Eerbiedig voor het instrument, zijn ziel, de compositie en de andere muzikanten. Hij was uiteraard fier op zijn prestatie en enige ijdelheid was hem niet vreemd, anders deed je zijn beroep niet. Maar die beroepstrots, dat meesterschap vertaalde zich niet in het label “expert”, zelfs niet in “senior”-ikweetnietwat. Gewoon muzikant. Jazzmuzikant om meer precies te zijn.

Hij werkt voor studio’s en orkesten. Dirigenten en producers zwaaien de scepter. Vroeger durfde er al eens eentje zeggen wat de muzikant moest doen. Waar hij op moest oefenen. Of erger, dat hij maar best van instrument zou veranderen, als hij er zijn toekomst zou willen van laten afhangen. Nu niet meer. De tijd bewees dat boven strategisch inzicht, boven de noden van de studio, de persoonlijke passie voor het vak regeerde.

Je kan een aap niet leren aardbeien eten als hij liever bananen lust. Je kan hem wel laten kennis maken met de aardbei en dan nederig toekijken of de nieuwe vrucht gesmaakt wordt. Met geduld. Als de vonk overslaat, komt de rest vanzelf.

Geen ingewikkelde ontwikkelingsplannen. Geen uitstippelde route. Maar een vuur dat niet te doven is. Een passie voor het instrument en de interpretatie. Gewoon spelen en oefenen. Vooral veel oefenen. Door het passioneel te oefenen ontstaat een symbiose tussen mens, instrument en muziek. En uiteindelijk ook de toehoorder. Elke producer weet dat hij daar geen hand in heeft. Dit is de muzikant die aan het werk is zoals een muzikant aan het werk hoort te zijn. Klaar staan als het eens een mindere avond was, om de ziel van de performer die hij toch zo kwetsbaar openstelde, op te vangen. Dat is het enige dat hij kan en moet doen.

Competentie begint bij passie en groeit door de competentiehouder voorop te stellen. Voorop. Dat betekent op de eerste plaats.

“Gaan we een vieruurtje eten?” vroeg hij. Zoals altijd gingen we de keuken in. Hij ging zitten, ik nam de koeken, of de yoghurt, de versgemaakte chocolademelk, met echte cacao, zoals hij er altijd bij zei. Het was een ritueel dat zich had ontwikkeld het afgelopen jaar. Het jaar van de crisis. Het jaar waarin veel mensen hun werk verloren, maar waar tavernes, cafés en concertzalen toch nog altijd vol zaten. Een vreemd jaar, 2009. Crisis, dat betekende voor mij meer tijd thuis dan bij de klant. Want ook mijn klanten probeerden het dit jaar liever alleen dan met het verhaal  dat ze mij anders graag lieten vertellen. Meer thuis, minder inkomsten, meer bezorgdheid. Maar dus ook meer vieruurtjes. Van twee keer per maand vroeger, naar bijna twee keer per week nu. En ook al was de economische meerwaarde ervan gering, ik keek er ondertussen al naar uit vanaf vier uur. Want om kwart na vier kwam hij thuis. De school was een straat verder om de hoek.

We aten onze koek, dronken onze warme chocolademelk, met echte cacao. Daarna gingen we beiden terug aan het werk. Hij zijn huiswerk, ik het mijne. Er moest gelukkig nog altijd wel een lezing of opleiding worden uitgewerkt of aangepast. Toch klanten. Hij installeerde zich voor de tv met koptelefoon. Het zijn moderne tijden, mevrouw. Zo kan ik doorwerken in een kamer die grenst aan het salon en voelen we ons, hoe dan ook, toch samen. Want daar alleen zitten, dat vindt hij toch niet zo fijn.

Vaders en zonen, het is iets vreemds. Een relatie vol liefde, maar ze zeggen het niet zo graag. Liefde met grote L past evengoed bij man met M van macho als … Ze praten er niet graag over en tonen het meestal niet zo vaak. Mijn zoon gelukkig nog wel. Hij aarzelt niet om te zeggen hoe graag hij me ziet. En een knuffel behoort tot zijn dagelijks werk. Wat zeg ik, meerdere keren per dag. Ik niet. Ik ben niet zo aan dit gefrikkel. Ik herinner mij geen dergelijke momenten met mijn vader. Een stoere schouderklop, ja dat wel, of die eerder ruwe houthakkersomhelzing met de bijhorende bons op de rug op momenten van intens verdriet, zo van “mannen begrijpen elkaar zonder woorden”. Maar toch laat ik de knuffel van mijn zoon mij welgevallen. Ik ben zijn held. En ook in die rol nestel ik me graag.

Hoelang dit nog zo blijft, weet ik niet, maar ik weet wel dat er een vervaldatum op het heldendom staat. Tenminste, op een bepaald ogenblik zal ik niet cool meer zijn en dat zal toch wel even zo blijven. Totdat hij mijn plaats zal hebben ingenomen en, als de relatie al die jaren niet brak, dan keert de voorbeeldrol terug. Hij zal dan de actieve speler zijn in de samenleving en ik zal toekijken. En ik zal opnieuw zijn voorbeeld zijn. Zoals nu het geval is met mij en mijn vader. Vanuit zijn stoel aan de zee observeert hij mijn doen en laten. Ik herinner me nog als gisteren wanneer de rollen plots omkeerden. Er moest een computer geïnstalleerd worden en mijn vader vroeg mijn hulp. Ik weet nog hoe ik wakker schrok bij die vraag. Ik had altijd zijn advies gevraagd en nu was dit andersom. Later kwamen daar enkele fysieke taken bij, die ik beter kon uitvoeren dan hij. Ik merk dat ik zelfs nu moeite heb om neer te pennen dat ik iets “beter” kan. Het klopt niet. Ik voel nog steeds de schroom om te zeggen dat ik iets beter kan. En wellicht is ze overbodig, die aarzeling, want vorige week heb ik zelf voor het eerst ervaren dat mijn zoon iets “beter” kan. Hij leerde me opnieuw waar je het trema moet plaatsen op woorden waarin lettergrepen gescheiden worden door klinkers. Het trema, dat zijn die twee vervelende puntjes die je’ soms’ op een letter moet zetten. En ook al schrijf ik veel, ik aarzel iedere keer opnieuw als ik ze kwijt moet. Ik ben nu eenmaal een schrijver-bricoleur. Maar nu niet meer, mijn zoon heeft het me geleerd. Leerstof voor de vijfde klas. En vorige week liepen we door een speelgoedwinkel en ook daar leerde hij mij nieuwe dingen ontdekken. Nu al word ik ingelopen, maar ik vind het niet erg. Integendeel, het voelt fijn aan mijn zoon te zien groeien. Een gevoel dat verder gaat dan de houthakkersomhelzing.

Vaders en zonen, het is iets vreemds. Je kan het moeilijk benoemen. Dochters zeggen soms dat hun moeder hun vriendin is geworden, of andersom. Of dat zo aanvoelt kan ik, de facto, niet weten. Maar ik heb zonen nog niet horen zeggen dat hun vader hun vriend is, hun makker. Straks wordt er weer één herboren. Een zoon, in die stal. En kan het allemaal weer opnieuw beginnen. Vaders en zonen, het is een ongrijpbare relatie. Het is wellicht daarom dat ze zeggen “in de naam van de vader, de zoon en de heilige geest, amen”.

Het vallen van het blad betekent het oprapen van het gevallen blad. En dat deed ik dus deze ochtend. Gewapend met een te dikke jas, het was immers te warm, hark en raap ik. Ik voel me een echte tuinprofessional met mijn bladzuiger in de aanslag. Geen blaadje, hoe klein ook, ontsnapt aan mijn bijna dwangmatige schoonmaakzucht. Kraaknet. Zo ligt mijn tuin er nu bij. Te net eigenlijk om nog de herfst te vertolken. Mijn tuin is een acteur met een ongeloofwaardig kostuum in een ongeloofwaardige rol. En het publiek lacht. Het lacht om mijn tuin, maar nog meer om mijn tevreden blik. Straks, als de winter voorbij is, staan honderden jonge groene blaadjes opnieuw klaar om de wereld te overspoelen. Om dan zes maanden later afgepeigerd mijn gazon terug bruin te kleuren. De boom lacht. Met mij en mijn bladzuiger. Tenzij een gewestplan hem weghakt, zal de boom jaren nadat mijn bladzuiger al lang in het containerpark is terecht gekomen, zelfs nadat er ook over mij niet meer zal gesproken worden, nog steeds groene bladeren produceren dat het een lieve lust is. De wereld zal dan eens groen en dan eens bruin zijn. Zo was het en zo zal het wellicht nog lang zijn. Ook al wordt het ’s winters al eens warmer. Geen bladzuiger kan daar tegen op.

Moeder Aarde lacht. Ze lacht om mij en mijn misplaatst gevoel van nuttigheid. Ik voel me nuttig omdat ik mijn tuin bladvrij heb gemaakt. Voor even. Terwijl de boom zijn hele leven de zuurstof produceert die ik nodig heb. Nuttigheid. Het is een gek begrip dat de boom niet kent. En ik helaas wel. Het plaatst een barrière tussen mij en de natuur. Nuttigheid wordt geprezen. We bejubelen de nuttigen, we verachten de nuttelozen. Terwijl de boom boom staat te zijn, zich niet afvragend wat hij nu eens zou doen. Zou een beetje minder nuttigheid niet beter zijn?

En terwijl ik geniet van mijn nuttigheid, valt er achter mijn rug, opnieuw een blad van de boom.

Het was het eerste concert met een nieuwe muzikant die de triangel speelde. En alhoewel het instrument zowat het kleinste was van het orkest, slechts drie klanken voorbracht, en meer niet werd bespeeld dan wel tijdens een concert, had de triangel voorheen een bepalend effect gehad op het orkest. Niet in het minst omdat de triangel, hoe klein hij  ook was, overal doorheen klonk. Met hemelse zuiverheid kon je de triangel horen tot op de achterste rij in het concertgebouw. Je kon dus maar zorgen dat je op het juiste moment op de triangel tikte.

Maar daaraan lag het niet. De nieuwe muzikant kende zijn vak. Hij beroerde de metalen driehoek met wiskundige precisie. En misschien was dat het probleem. In het concert dat die avond gespeeld werd, kwam er net een moeilijke pianopartij vlak voor zijn “ting”. En de pianist had de neiging altijd een beetje te vertragen waardoor de triangel ook wat later moest komen. Maar dat aanvoelen, dat had de nieuweling niet. Hij miste de ervaring met het orkest. Iets wat je niet op de schoolbanken kon leren.

Maar nog belangrijker was de rust die de oude triangelaar al die jaren had uitgestraald, daar achteraan op de laatste rij van het orkest. Als een soort gespiegelde dirigent had de vorige triangel-speler, de andere slagwerkers en zelfs een deel van de kopers altijd gesteund met een rustig gebaar, een fluisterend woord. Ook al bespeelde hij het kleinste dingetje, hij had vroeger gespeeld bij de grote Von Karajan. Maar hij was al die jaren, zoals zijn instrument, bescheiden gebleven, respectvol naar iedereen rondom hem. De spanningen die tijdens een concert al eens naar boven kwamen als er al eens fout werd gespeeld, had hij altijd met een milde glimlach kunnen bezweren.

En het was die spanning die de dirigent had gevoeld tijdens het concert. De souplesse van weleer was er niet. De noten waren noten gebleven, juist gespeeld, maar daarmee was het nog geen muziek. De kennis was er, maar de rest nog niet.

De directeur nam het woord: “Dames en Heren, de sluiting is onvermijdelijk, dat weten we en deze afspraken hier bieden de gevraagde zekerheid. Het is echter mijn bedoeling in schoonheid te eindigen. Het is belangrijk om te weten wat de afspraken zijn, maar het is zoveel mooier om te geloven in wat je niet kunt afspreken. Kunnen we het daar nu ook eens over hebben?”

Waarna het stil werd en het gezelschap voor het eerst reflecteerde in plaats van na te denken.

“Wat is het toch anders”, lag ze te denken, terwijl ze het interieur opnieuw in haar opnam. Anders…Anders dan op haar werk bedoelde ze dan. Overdag was ze HR-medewerker bij een multinational. En ’s avonds danseres. Overdag ernstig en ’s avonds luchtig? Of was het andersom. Dat dacht ze vaak. Ze nam haar dansen ernstig. Geen klassieke dans, maar vrije expressie om het lichaam te laten leven. Wat is er belangrijker dan aandacht aan het lichaam schenken? “Je lichaam je groot verstand, je hersenen je klein verstand”, zei Nietzsche.

Anders… Haar job bestond eruit het Compensation & Benefit-plan van het bedrijf te beheren en dit aan de werknemers uit te leggen. Dat uitleggen betekende vooral weer eens de medewerker overtuigen dat er geen addertjes onder één of ander contractueel voorstel zaten. En controleren of de medewerker geen loopje nam met de regels rond de onkostennota’s, gebruik van GSM en diets meer.  Want regels zijn er immers om omzeild te worden.

Ze lag in een vreemd bad in een vreemd huis van iemand die ze amper kende. De maand ervoor had ze op een dansworkshop een buitenlandse danseres leren kennen. Toen ze beiden ontdekten dat ze naar hetzelfde dansfestival gingen in Stockholm, werd ze prompt uitgenodigd om bij haar te komen logeren. Alleen, de buitenlandse danseres zou er zelf niet zijn. Zij overnachtte met haar ensemble in een hotel. Maar de sleutel zou bij de buurvrouw liggen die op de hoogte zou zijn.

Het was vreemd, zo maar binnen komen, heel alleen in een huis dat je niet kent. Op zoek naar de lichtschakelaar. Ontdekken waar de verschillende vertrekken waren.

Het was inderdaad helemaal anders. Hoe ze van een wildvreemde het directe vertrouwen genoot om zomaar een huis te betrekken, zonder contracten, zonder procedures.

Ze stelde vast dat dit vertrouwen had geresulteerd in een groot respect voor het huis dat ze betrad. Ze liep er in rond alsof ze in een porseleinkast zat. Helemaal anders dan de hotelkamer waar je ongegeneerd met je schoenen op het bed ploft omdat je deze immers via een overeenkomst tot de jouwe gemaakt had voor een nacht. Wat vertrouwen allemaal niet kan doen…

Er waren geen deuren in het huis. Geen binnendeuren wel te verstaan. Die had de danseres laten verwijderen. Wel een buitendeur, hoewel die niet echt naar buiten leidde. De studio van de danseres was immers een onderdeel van een groot herenhuis dat door drie bewoners werd bewoond. Elk zijn eigen leefruimtes, maar met een gemeenschappelijk toilet en badkamer op de gang.

Omdat de danseres op haar privacy gesteld was, had ze toch een eigen bad in haar deel van het huis geïnstalleerd. In de keuken nota bene. Een oud gietijzeren ligbad, geplaatst op betonblokken, omdat de afvoer er onderdoor moest kunnen. En met een darm werd het water van het spoelbekken omgeleid naar het bad.

Daar lag ze dan. Naakt in een vreemd huis in een keuken in een ligbad op blokken, zonder binnendeuren. Ze had toch even getwijfeld of ze wel een bad zou nemen. Maar de geur van het vliegtuig zat teveel in haar ranke danslijf. Dan toch maar het bad in. Maar wel met veel schuim. Je wist immers maar nooit…haar vertrouwen was dan toch nog niet zo groot. Daarvoor was ze nog teveel C&B-manager en te weinig danseres.